Hero nieuws

Twee mannen lezen 'Le Charivari', Prent, Honoré Daumier, 1840

Nieuws

Liesje schildert: over het werk van Floris Arntzenius

door Soluso Support op 13 jun 2017, 15:24 Liesje schildert: over het werk van Floris Arntzenius

Hij staat bekend als de ‘Haagse-straatjes-schilder’. Pieter Florentius Nicolaas Jacobus Arntzenius (Soerabaja 1864-Den Haag 1925) schilderde inderdaad veel stadsgezichten. Ze zijn zeer gewild vanwege hun atmosferische kwaliteiten en het intieme karakter op relatief klein formaat.

Het is duidelijk dat Artnzenius houdt van de bedrijvigheid op straat en langs de grachten. Ook is hij gefascineerd door het ritme van de stedelijke bebouwing, de gevels, de straatlantaarns en de uithangborden. In tegenstelling tot schilders als Breitner en Israels kreeg Arntzenius toen hij in Amsterdam werkzaam was geen toestemming om als schilder op straat te werken. Hij moest dus ‘een venster’ huren om bepaalde straten te kunnen schilderen.

Hij deed dat in een losse, impressionistische toets waarbij zijn straatjes opvallend vaak natgrijs zijn van de regen. Maar Amsterdam, waar hij rond 1890 woonde, werd hem te druk en te groot. Of, zoals hij het zelf zei: “Deze stad vraagt om groot formaat doeken en daar houd ik niet van”. Arntzenius verhuisde om die reden in 1892 naar Den Haag.

De mensenschilder

Bij het grote publiek is minder bekend dat Arntzenius ook mensen schilderde; vaak stonden zijn vrouw en dochters model. In Museum Gouda loopt tot en met 18 juni de tentoonstelling ‘Floris Arntzenius en zijn passies’ waarin de kunstenaar wordt gepresenteerd als schilder van mensen.

We zien bijvoorbeeld dochter Floortje op de rug, terwijl ze op een in hoogte verstelbare kruk zit en piano speelt. Een andere dochter is betrapt in haar spel. Met twee speelgoedkonijnen zit ze hoegenaamd op de bok van een koetsje dat ze heeft gebouwd met behulp van een stoel die quasi wordt getrokken door twee andere knuffels.

De familieman

In het afgebeelde werk is dochter Liesje geportretteerd. Elise Claudine Arntzenius, kortweg Liesje, werd in 1902 geboren als oudste van de vier dochters die Arntzenius kreeg met zijn echtgenote Alida Doorman. Lide Doorman zette haar eigen carrière als schilder van bloemstillevens tijdelijk opzij na haar huwelijk.

Op het werk in potlood met aquarel zien we een jong meisje dat laag zittend op de grond op een groot vel papier aan het schilderen is. Uit haar houding kun je afleiden dat Liesje vaak in haar vaders nabijheid is geweest wanneer hij in zijn atelier aan het werk was: ze hanteert de kwast in haar rechterhandje trefzeker terwijl ze de kwast in haar linkerhand bijna nonchalant naast zich naar beneden laat hangen.

Geconcentreerd buigt ze zich naar het papier waarop ze schildert. Wát ze schildert, is overigens niet vast te stellen; het lijken drie staande figuren te zijn. Ik noem dit werk gemakshalve ’de Haagse’, zo dadelijk wordt duidelijk waarom.

3x 'Liesje schildert'

De ’Haagse’ aquarel lijkt een voorstudie te zijn van de meer uitgewerkte aquarel die momenteel in Museum Gouda wordt getoond en die ook de titel draagt ‘Liesje schildert’. En daarmee is het tevens de tweede voorstudie voor de gelijknamige uitvoering in olieverf die ook in Gouda kan worden bewonderd.

Wanneer we de drie werken naast elkaar zouden kunnen zien, worden aardige details zichtbaar, met name van de ruimte waarin de voorstelling zich afspeelt. De voorstelling is geschilderd in oplopend perspectief. Arntzenius kijkt van boven af op zijn dochter neer en over haar hoofd verder de kamer in.

Op de versie in olieverf en in de ‘Haagse’ aquarel is de houten planken vloer goed zichtbaar waarop een veelkleurig Perzisch tapijt ligt. Liesje lijkt op een vouwkruk te zitten. Links en schuin boven het hoofd van het meisje staat een stapel schilderijen tegen de wand. Liesje is dus feitelijk aan het werk in het atelier van haar vader.

Dat de aquarel in Gouda een voorstudie is voor de olieverf aldaar is wel zeker: in beide werken gaat Liesje gekleed in een frisblauwe jurk en draagt ze een blauwe strik in het haar.

Wat er ook voor pleit dat de één een voorstudie is van de ander is dat zowel op de aquarel als op de olieverf de meest rechter figuur die Liesje tekent een figuur in het blauw is.

De hier getoonde ’Haagse’ aquarel die op 28 juni onder de hamer komt, is schetsmatiger van opzet en de kleuren zijn minder rijk maar de compositie en het decor is gelijk. Daarom is het heel aannemelijk dat ook deze versie van ’Liesje schildert’ ten grondslag heeft gelegen aan de olieverf in Museum Gouda.

Philomeen van ’t Hooft
Venduehuis der Notarissen Den Haag

Terug naar het nieuwsoverzicht
  • Professionele taxatie binnen 2 - 3 werkdagen
  • Altijd een volledig taxatierapport
  • Deskundig advies
Start nu een online taxatie vanaf €11,95
of bekijk onze prijzen